Het eerste wat opvalt op de Maidan in Kiev, zijn de vele mannen in geïmproviseerd gevechtstenue. Stevig gebouwde kerels in zwarte jacks of camouflagepakken. Bivakmuts over het gezicht, helm op het hoofd. Ze lopen rond met een honkbalknuppel of ijzeren staaf alsof het de normaalste zaak van de wereld is.
Maar er lopen ook genoeg gewone burgers rond. Er kringelen rookwolkjes boven het tentenkamp. Groepen mensen zitten dik ingepakt tegen de kou (het is -12 oC) rondom houtvuur dat gestookt wordt in olietonnen. Meisjes met gebloemde hoofddoeken schenken soep en thee in plastic bekers en smeren broodjes. Twee vrouwen lopen rond met zakken koekjes: ‘Hebben we thuis gebakken, voor de betogers op de Maidan.’
Het is een surrealistische gewaarwording om vanuit het metrostation, vanuit een stad die schijnbaar ongestoord verder functioneert, deze wereld van de EuroMaidan te betreden. Ik kom terecht in iets wat het midden houdt tussen een legerplaats, een folkloristisch kozakkenkamp en een festivalterrein. De vastberadenheid is groot.
Mijn studenten nemen me mee naar het Oktober Paleis dat door de demonstranten is bezet.  Op de gangen rijen matrassen waarop mannen liggen te slapen. Ook hier doen de vrouwen keukendienst. De brigade uit de stad Charkiv wordt via een luidspreker opgeroepen aan te treden. Mannen pakken hun helm, stok, skibril en gasmasker, dringen naar de uitgang en stellen zich buiten op in rijen van twee. Vandaar marcheren ze naar de barricade die het zwaarst verdedigd wordt, een heel eind verderop aan de Hrushevskohostraat.
Onderweg krijgen ze applaus en oude vrouwen roepen hen toe: ‘Jullie zijn onze helden!’ De Maidan heeft een hoog testosterongehalte. De weinige meisjes in bij elkaar geraapte militaire outfit zijn vaak lid van een rechts-radicale organisatie.

Barricades
Vanaf een kleine heuvel kan ik het strijdterrein overzien. Door de rook van brandende autobanden zie ik de Berkoet, de oproerpolitie, staan met glinsterende schilden. Aanhoudend tromgeroffel. De sfeer is geladen, er wordt gescandeerd. Stenen liggen klaar om vanaf de heuvel mee te gooien. Vrijwilligers dragen zandzakken aan die door jong en oud gevuld zijn met losgebikte sneeuw van de straat. Er zijn twee metershoge barricades achter elkaar. Vrouwen worden tegengehouden bij de eerste barricade. De bewaker laat onverbiddelijk zijn stok vallen als een vrouw door de nauwe ingang probeert te komen.
In de kapeltent van de Grieks-katholieken en orthodoxen is het schemerig en warm. Te midden van iconen en een met flikkerende lichtjes versierd Mariabeeld zitten vrouwen met lange rokken murmelend de rozenkrans te bidden. Elke morgen gaan priesters en bisschoppen voor in gebedsdiensten op het grote podium. De beeldbepalende oppositieleiders zijn ook allen mannen. Naast het podium staat weliswaar een reuzegroot portret van Julia Timosjenko maar haar naam valt weinig. De meeste betogers staan sceptisch tegenover politici. De vrouwen die het podium betreden, zijn artiesten (zoals Ruslana) of nonnen die in een koortje bij de liturgie zingen.
Ik zie een groep van ongeveer vijftig vrouwen in witte T-shirts, met daarop in grote letters ‘mama’. Eén van hen vertelt: ‘Wij zijn de Moeders van de Maidan. We roepen president Janoekovitsj op te stoppen met het vergieten van het bloed van onze zonen.’ De jonge computerprogrammeur Inga uit Kiev is elke dag na haar werk op de Maidan te vinden. Ze is even strijdbaar als iedereen al zal ze niet gauw een knuppel ter hand nemen. Ze heeft er wel begrip voor dat de bussen uit andere steden alleen mannen meenemen naar Kiev. Onder journalisten en commentatoren in de media zijn overigens wel veel vrouwen. Ze vallen op door hun beheerste kanttekeningen.
Ineens is het dringen op het grote plein. Vrouwen staan klaar met rozen en anjers in de hand. Het blijkt de erehaag te zijn voor de bij de rellen doodgeschoten rechtse extremist Michail Zhiznevsky. Zijn dode lichaam, bedekt met de rood-zwarte vlag van de Oekraïense Nationale Assemblee-Oekraïense Zelfverdediging (UNA-UNSO) en bewierookt door priesters, wordt tussen de menigte door gedragen door paramilitaire broeders.
De beelden zijn verwarrend.  Kozakkenromantiek, verheerlijking van geweld, masculien heldendom. Maar ook het vreedzame protest van collega Halyna Pastushuk uit Lviv die me zegt: ‘Geen agressie, geen geweld maar een gerijpt, standvastig, consistent en bewust offer. Van tijd, energie, warmte, gezondheid … en leven als het moet. Dat is de prijs die we bereid moeten zijn te betalen voor menselijke waardigheid in Oekraïne.’

Heleen Zorgdrager, hoogleraar systematische theologie aan de PThU en docent aan de Oekraïense Katholieke Universiteit in Lviv.